Put-Pot veya Algıda Bakış Açısı ile Değişen Seçicilik

Put mu yoksa pot mu? Farklı Bir Bakış Açısı Denemesi.

Piyasada çerçeveletip tablo olarak kullanılmak üzere satılan resimler vardır. Resme soldan bakıldığında  at görünür, sağdan bakıldığında kuzu görünür, karşıdan bakıldığında ise aynı resim bam başka bir manzara olur. Üç boyut etkisi de verilmiş bu tip resimleri özellikle seyyar  satıcılarda çoğu kişi görmüştür. Böyle bir resmin elde sağa sola çevrilmesi ile resimdeki nesnelerin değişimi ilk defa göreni hayrette bırakır. Bu değişimi sağlayan ise resmin üzerini kaplayan özel oluklu bir katmandır. Polarizasyonla açıya göre farklı resmi gösterir. Resme sağdan bakanın gördüğü de karşıdan bakanın gördüğü de soldan bakanın gördüğü de resmin içinde vardır. Tabiidir ki bu tip resmi burada iki boyutlu ekran veya kağıt üzerinde gösteremeyiz.

Fakat konunun anlaşılmasına yardımcı olacak başka bir bakış açısı örneği aşağıda verilmiştir.

kurbağa

Bu resme ilk defa bakanlar hep bir kurbağa görmüşlerdir. Halbuki aynı resmi 90º çevirirsek aşağıdaki gibi olur.

kurbağa-at

Bu durumda resme ilk defa bakanlar hep bir at görür.

Şimdi bu resimde ne vardır kurbağa mı yoksa at mı? Kurbağa da at da yanlış cevaptır. Doğru cevap her ikisi de vardır. Bu resmi çizen ressam her iki hayvanı da resme net bir şekilde dahil etmiştir. Ama algıda bakış açısının etkisini göstermek için güzel bir örnek ortaya koymuştur. İnsan zihni resmi değerlendirirken  önce gözü dikkate alır. Göz ise normal olarak yukarıda bir yerdedir. Zihin resmin geri kalanını ona göre değerlendirir. Her iki resimde de göz olarak belirlenen yere  bağlı olarak algılanan hayvan değişmiştir. Bunun gibi daha bir çok zihnin algıdaki seçiciliğine örnek resim internette bulunabilir. Bazan düz desenli bir resme dikkatle bakılırsa 3 boyutlu hale gelir ve önceden hiç görmediğimiz ilginç şeyler görürünüz. Mesela aşağıdaki resim:

3d-ayakta duran

Bu resimde yüksek bir kaya bloğunun üzerinde yürüyen bir insan vardır. Hem de resmin 2/3 yüksekliğine yakın bir boyda. Ama görebilmek için gözleri hafif şaşılaştırıp resmin arkasında bir yere odaklanmak gerekir. Bu resme dikkatle bakıp ama 2 boyuttan 3 boyuta geçemediği için yürüyen kişiyi göremeyenler de çıkacaktır. Bu da bir başka bakış farklılığı örneği.

Konumuz olan put ve pot meselesine gelirsek her iki kelimenin de Osmanlıcada aynı harflerle pe-vav-te yazıldığı tebeyyün etmiş durumdadır. Okumadaki farklılık bakış açısına göre değişecektir. Bu bakış açısı ile ilgili tartışmaları konuya ilgi duyanlar takip etti. Her iki bakış açısının da kendisine göre geçerli argümanları var.  Her ikisinin de geçerli argümanlarının olması yek diğerinin delilini iptal etmiyor. Yani put diyenler de pot diyenler de haklı gibi görünüyor.

Acaba hangisini tercih etmemiz gerekir? Yukarıdaki kurbağa ve at resmi gibi her iki mana da murad edilmiş olma ihtimali yüksektir. Müellifin her iki mananın (put ve pot) her biri için kullanılabilecek alternatif  onca kelime içinden bu tek yazılış çift okunuşlu (homogram) kelimeyi tercih etmiş olması, her iki mananın da ayrı ayrı bağlam içinde eş zamanlı kasdedilmiş olması ile çok daha iyi açıklanabilir. Ayrıca diğer resimdeki gibi bir mananın içinde diğeri de gizlenmiş olabilir.

Çözüm:

Osmanlıca metinlerde olmayan bu tartışmanın sebebi latin alfabesine aktarılırken tek kelime olarak yazıldığında ikisinden birisinin tercih edilmek zorunda kalınılmasıdır. Bunun için latin alfabesine aktarırken “put/pot (پوت)” şeklinde alternatifli ve orijinal osmanlıca yazılışı ile birlikte yazmak bu ihtilafî problemi çözecektir.

Reklamlar
  1. Yorum bırakın

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: